BATMAN ÜNİVERSİTESİ YERLEŞKE MASTER PLANI

Eğitim // 2008 // Batı Raman // 943500m²

Üniversite yerleşkesi için Dicle nehrinin ve Ilısu barajının tamamlanması sonrasında oluşacak baraj gölü kıyısına yakın bir arazi verilmiş, arazi büyüklüğü ve Dicle Nehri’nin oluşturduğu kuvvetli algısal ve özgün referans göz önüne alındığında yerleşkenin birinci etabını oluşturacak çekirdek yapılaşma alanının da öncelikle Dicle Nehri’ne ve sonrasında da oluşacak baraj gölüne hakim bir alanda yer alması düşünülmüştür. Baraj gölünün hedeflenen doluluk noktasına ulaştığında yerleşkeyi at nalı biçiminde saracağı öngörülmüştür.

Batman Üniversitesi Yerleşkesi master plan tasarım süreci yerel değerleri göz ardı etmeyen, bağlamsal çerçeveyi olumlu ve mimari tasarıma değer katan bir girdi olarak ele alan bir yaklaşımla özgün bir süreç olarak kurgulandı. Mimari ve sosyal anlamda bütüncül, pozitif mekan ve yaşam deneyimleri sunan bir yapı ve çevre estetiğine sahip, tasarlanmış, özgün ve örnek bir kampüs kimliği oluşturmak hedeflendi. Bu doğrultuda doğrudan yapı ve yakın çevre tasarımlarına geçmeden önce yerleşkenin temel ulaşım şemasını belirleyen, yönlenme, işlevsel dağılım, bölgeleme ile inşaat etaplamasına yönelik kararları içeren ve yerleşkenin yapısal içeriğini, kimliğini ve niteliğini de tarifleyecek olan bir konsept master plan önerisi gerçekleştirildi. İlke kararlarının da adapte edildiği bu ilk öneride yaya ve taşıt trafiğinin ayrılmasına, ilk etabı oluşturacak eğitim yapıları ile kampüsün diğer sosyal ve kültürel işlevli yapılarının yerleşkenin ana dolaşım aksını tanımlayan bir yaya allesinin iki kenarı boyunca toplanmasına ve yapıların araç ve servis yaklaşımlarının oluşturulacak bir dış çeper yolu ile sağlanmasına karar verildi. Önerilen master plan şemasının oluşturulmasında yaya ile araç trafiğinin kampüs içinde ayrılması ilkesine dayanan “Radburn şeması” referans alındı. Buna göre araç yolu yerleşkeyi dışardan dolaşacak şekilde planlandı ve böylece yapıların ana giriş meydanlarının da açıldığı orta alan tamamen yaya odaklı kullanıma ayrıldı. Bu ilk öneride yerleşke içinde yer alması planlanan binalar şematik olarak gösterildi, ayrıca giriş, lojman, yurt ve spor alanları ile yerleşkenin gelişme alanları için de leke kararları oluşturuldu.

Konsept yerleşke planı, kısmı plankote çalışması elde edildikten sonra detaylandırılarak revize edildi. Bu revizyonda araç yolu, otoparklar, yaya yolları ve meydanlar, otobüs durak noktaları, yerleşke içinde yapılacak ilk binalar olan, proje çalışmaları tamamlanmış Mühendislik ve Fen ve Edebiyat Fakülteleri’nin dış mekan ve yakın çevre düzenlemeleri detaylı olarak tasarlandı. Kampüs servis ve gelişim alanlarına ilişkin planlama önerileri getirildi. Yerleşke içinde yapılması öngörülen diğer yapıların konumları belirlendi, yaya yolları ile ilişkilendirildi ve master plan üzerinde ölçekli şematik gösterimleri yapıldı.

Önerilen tüm yapılar yerleşkeyi boydan boya kateden ve yer yer meydanlaşarak genişleyen bir yaya allesi boyunca yer alacak şekilde planlandı. Yaya allesi, dolaşım altyapısı, bina ilişkileri, yapı yoğunluğu, yapı dağılımı ve bölgeleme (zonlama) gibi planlama kararlarını da örgütleyen bir eleman olarak değerlendirildi. Buna göre eğitim yapıları bir tarafta sıralanırken, sosyal ve kültürel yapılar diğer tarafa yerleştirildi, algılanabilir bir kullanım ve ilişkiler şeması oluşturuldu. Yerleşke içindeki yaya dolaşım sistemi için farklı büyüklükte açık alanlar ve farklı genişlikte yollardan oluşan bir şema geliştirildi. Yerleşkenin ana ulaşım omurgasını geniş ve yeşil peysajlı, yer yer merdiven ve rampalarla kademelenen yaya allesi oluşturdu. Önerilen tüm açık alanlara ve yapılara erişim bu allenin iki tarafından dağılan ikincil yaya yolları ile sağlandı. Yaya allesi boyunca bir dizi, farklı ölçeklerde açık ve kamusal kullanımlı meydan önerildi. Bunlardan üç tanesi tören alanı olarak da kullanılabilecek, büyük ölçekli ana meydan niteliğinde tasarlandı. Bu ana meydanlar aynı zamanda işlevsel olarak birlikte kullanılacak ve bu anlamda da gruplandırılabilecek yapıları biraraya getiren toplanma ve sosyal alanlar olarak düşünüldü. “Giriş Meydanı”, “Akademik Meydan”, “Alt Meydan” olarak adlandırılan bu meydanlar heykel, bayrak ve güneş saati gibi sembolik elemanlarla da tanımlandı. Ana alleye pararel alternatif bir yaya dolaşım aksı üzerine yerleştirilen daha küçük ölçekli ikincil meydanların ise etkinlik alanları olarak kullanılacağı öngörüldü, etkinlik organizasyonlarına ve günlük gereksinimlere destek birimleri olarak kiosklar yerleştirildi. Eğitim yapıların giriş ve dış mekanlarının da bağlandığı bu ikincil meydanlar alternatif bir yaya dolaşım aksı oluşturdu.

Geliştirilmiş master planında uygulanan ve üniversite yerleşim alanının geneline yönelik olarak alınan bölgeleme (zonlama) kararları, ayrılan alanların ve yapıların işlevsel farkları, kullanım yoğunlukları ve kampüsün inşaat yapım etapları gözetilerek yapıldı. Çkirdek kampüs alanında eğitim ve araştırma yapıları allenin batı kenarı boyunca sıralandı, tüm yerleşkeye hizmet verecek yoğun kullanımlı sosyal ve kültürel içerikli yapılar ise allenin doğu tarafında konumlandırıldı. Üniversitenin temsiliyet ve prestij yapıları olarak değerlendirilen rektörlük, müze, kültür merkezi ve kütüphane binaları yerleşke girişine yakın konumlandırıldı; kent halkının üniversitenin sunacağı kültürel ortama etkin olarak katılacağı varsayılarak bu yapıların ulaşımı kolay ve eğitim birimlerinin olduğu alana müdahale etmeyen bir bölgede yer almasına karar verildi. Çarşı (bankalar, PTT, ticari birimler), Öğrenci Merkezi, Mediko-Sosyal gibi sosyal içerikli yapılar spor alanları ile birlikte allenin doğu kenarında bir sosyal kullanım alanı tanımlayacak şekilde yerleştirildi. Konut birimlerinin yerleşkenin doğusunda yer alması öngörüldü. Dicle Nehri’ne doğru uzanan gelişim şemasının, nehre hakim bir noktada yer alacak, panoromik konumlu sosyal bir yapı ile sonlanması ve bu sonlanışın nehir kıyısı boyunca yerleştirilecek seyir kuleleri ve terasları ile de zenginleştirilmesi öngörüldü.