ÇOK İŞLEVLİ MERKEZ

Karma Kullanım // 2007 // Dubai // 120000m²

Mimar Harikalar Diyarinda: Dubai’de bir Proje Denemesi

Dubai mimarlik ortaminda giderek daha fazla gundeme gelen, getirilen bir kent oldu. Dunyanin en yuksek binasinin, en pahali yatirimlarinin yer aldigi, yildiz mimarlarin yanyana getirildigi bu sehir alisilmadik binalar, yeni denemeler ve herturlu bireysel disavurum, ozetle mimarlik cilginliklari icin bulunmaz bir ortam sunuyor. Aslinda tuketim toplumu icinde “kimlik” ve “farklilik” olgularinin bina ile paralel olarak pazarlanabilen, hatta kimi zaman binadan daha fazla deger uretilebilen bir olgu oldugunun kesfedilmesi yeni degil. Bu anlamda sadece Dubai degil, nerdeyse tum sehirler mimarlik uzerinden bir kimlik edinme yarisi icinde. Mitterand’in Parisi yeniden pazarlama ruyasinda sadece secilmis mimarlik ornekleri ile yetinilirken yarisin ulastigi bu nokta imzali binalar olgusunu gundelik yasama, siradan insa etkinligine tasimaya basladi. Bu anlamda Gehry muzeleri, Starck otelleri kadar Hadid’in ziyaretleri bile bir kenti mimarligi ile one cikaran unsurlar haline geldi. Burada temel bulusma zemini imza degeri ve farklilik. Yapilar ya onceden ismi ile deger olusturmus bir anlamda imza degerlerini pazarlayan mimarlara yaptiriliyor ya da bunlarin arasinda yer almak uzere “farklilasmaya” calisan yapilar tercih ediliyor. Bu farklilik ise kimi zaman mimarliga yonelik yeni bir arastirmayi, alternatif bir denemeyi, teknolojiye yonelik yeni kullanim olanaklarini temsil ederken cogu zaman da bicimsel bir disavurumla, dil denemesi ile sinirli kaliyor. Bu farklilasmayi talep eden yatirimci imalat ve isletme gucluklerini maliyet artislarini bastan goze aliyor. Bu nedenle mimarlar biraz daha ozgur bicimde, geleneksel kaygilarinin bir bolumunu gormemezlikten gelerek calisabiliyor. Bu ortam icinde Dubai’yi farkli kilan birinci ozellik butun bu donusumu temsil eden populer bir ortam olmasi, ikincisi ise belki de bir kisir dongu olarak bu tur yapilara olan talebin yogunlugu, siradan yapilara varan bir yayginlik kazanmis olmasi. Bir anlamda mimarlik denemelerine yonelik bir laboratuvar niteligi kazanan kent suphesiz bu yogunluk icinde ozel ve ayricalikli ornekler kadar ne yapilmamasi gerektigine yonelik ornekleri de barindiriyor. Gene de mimarlar icin sadece yapi yapmaya yonelik degil incelemeye yonelik olarak da cekici bir ortam olusturuyor.

Bir Turk Insaat sirketinin yapacagi yatirima yonelik olarak Dubai de bir proje gelistirilmesi gundeme geldi. Icinde otel, konut, isyeri alisveris ve fuar islevlerinin olmasi beklenen proje Dubai’de denizin doldurulmasi ile elde edilen adalar gurubunun dorduncusu olan Palm Deira Kuzey adasinda yer aliyordu. Tasarimi C. Abdi Guzer tarafindan gerceklestirilen bu projede YPU gurubu ile birlikte calisildi, projelerin cizim ve 3d sunumlari YPU bunyesinde gerceklestirildi. Projenin islevsel beklentilerinin yanisira ilgi cekici kalici bir imaj olusturmasi, boylelikle bir kimlik degeri elde edilmesi, bir baska deyisle Dubai’deki yarisma ortamina katilmasi bekleniyordu. Program cesitliligi ve insaat buyuklugu ile bastan buyuk bir yapi, bir “mega-sutruktur” olmasi beklenen yapi yerel ve baglamsal bazi girdiler one alinarak tasarlanmaya calisildi. Yapinin tasarimi oncelikli olarak icinde oldugu iklim, kultur ve topografya verilerine dayandirilarak gelistirildi. Dubai’nin icinde yer aldigi col duzlugu ve bu duzluk icinde tekrar eden noktasal yuksekliklerden olusan kentsel doku yapinin bu dokuya alternatif olusturacak ve kent siluetinde de etkili olacak yapay bir topografya gibi ele alinmasi kararini getirdi. Boylelikle yapinin yapistirma ve giydirme cephe elemanlari / oynamalari ve tasiyici sistem zorlamalarina dayanmaksizin kendi kutlesel disa vurumu ile ve kent siluetinde olusturacagi alternatif tipoloji araciligi ile bir ayricalik kazanmasi hedeflendi. Bu yapay topografya karari kulenin islevsel bolunmeleri, iklimsel olarak yaratilmak istenen teras bahceler ve olcek olusturmak uzere yapilacak kirilmalar icin altyapi hazirlamis oldu.

Dubai ozellile de dolgu uzerinde gelisen yapay adalar bodrum kat teskil etmek icin uygun bir altyapi sunmuyor. Ote yandan gerek iklim gerek refah duzeyi otomobili yasamin butunlesik bir parcasi haline getirmis durumda. Buyuk otopark gereksinimi ya binalarin aslinda oldukca degerli olan zemin katlarinin otopark olarak kullanilmasi ya da bagimsiz otopark binalari yapilmasi ile cozuluyor. Bu yapilasma turu kentte baskin bir tipoloji olusturuyor. Onerilen projede bu durum bir tipoloji sorunu olarak ele alindi. Otopark alanlari yapilarin uzun yuzeylerinin arasinda olusturulan orta bolsukta, hemen her kata dogrudan hizmet verecek sekilde cozuldu. Bir anlamda yapilarin ortasinda araba ile ulasilabilen sokaklar olusturuldu ve bu sokaklardan dogrudan konut ya da ofislere ulasim olanagi saglandi. Acik alanlar olarak duzenlenen bu ara bolgeler ayni zamanda yapilarin iklimlendirilmesine destek olacak ruzgar koridorlarinin da olusmasini getirdi. Binalarin Dubai olceginde onemli bir mekan buyuklugu gerektiren kilima santrali gibi tesisat unitelerinin de bu ara mekanlarda yer alacagi varsayildi. Yapi genel olarak geleneksel bir insai sitem icinde, surekli ve genis sacaklar ve bu sacaklarin arkasinda yer alan teraslarin olusturdugu bir kat duzeni oneriyor. Burada katlar elde edilmek istenen kutle etkisine gore serbest bir plan cizgisi olusturuyorlar. Buna karsilik yapinin ara kotlarinda ic bahceler olarak nitlelenebilecek ve farkli kullanicilar tarafindan paylasilabilecek dis mekanlar yerlestirildi. Bu gecis mekanlari bir yandan uzun kutleyi alt olceklerdeki parcalara bolerken ote yandan islevsel farklilasmalai da simgleyen parcalanmalari temsil ediyor. Yapinin zemi kat kullanimlari plajla butunlesik olarak yem icme islevlerine ayrilirken, ustlere cikildikca alisveris, fuar gibi islevler ve nihayet otel, ofis ve konut gibi ozellesmis kullanimlar ongoruluyor. Yapi zeminde kamusal kullanim yogunluguna uygun olarak genislerken ust katlara dogru daraliyor.

Suphesiz bir projeden cok bir beyin firtinasi, gercekci bir projeye donusmeye yonelik bir anafikrin ve ilkesel yaklasimlarin temsil edildigi bu calisma ulastigi ozgurlugu dubai ortaminin serbestlik zeminine borclu. Ancak gene de bu zemini salt bireysel bir disavrum olmaktan cok baglamsal referanslarin, tipolojiye yonelik arastirmalarin gelismesine yonelik olarak kullanmaya calisan bir deneme. Unutulmamali ki Dubai bir yandan mimarlar icin cok cekici gorunen bir harikalar diyari dusunu, ote yandan mimarligin asli degerlerini hizla asindiracak bir bastan cikmisligi da beraberce temsil ediyor.